Program rehabilitacji ogólnoustrojowej
I. Program rehabilitacji dostosowany dla pacjentów ze zwyrodnieniami stawów i narządu ruchu ze szczególnym uwzględnieniem chorób zwyrodnieniowych kręgosłupa w Ośrodku Dziennym
Charakterystyka artroz- Dotyczy głównie chrząstki stawowej
- Charakterystyczne są zmiany radiologiczne(w postaci nierównomiernego zwężenia szpary stawowej, osteofitów)
- Choroba może dotyczyć jednego lub kilku stawów
- Przebieg postępujący
- Działanie czynnika uszkadzającego staw
- Uraz bezpośredni
- Powtarzające się mikrourazy (choroby zawodowe), przeciążenia
- Ból w czasie chodzenia, podczas ruchu,
- Ból ustępujący w spoczynku
- Dominuje ból w pachwinie lub biodrze - przy koksartrozie
- występuje pozorne skrócenie kończyny - koksartroza
- Utykanie
- Ruchy są ograniczone we wszystkich kierunkach oprócz zginania - koksartroza
- Stwierdza się przykurcz zgięciowy biodra - koksartroza
- Uczucie sztywności
- Na zdjęciu rtg osteofity i zwężenia chrząstki stawowej
- Ból i wysięk może być spoczynkowy, przy występowaniu ciała wolnego - gonartroza
- Dotyczy odcinka szyjnego, piersiowego lub lędźwiowego kręgosłupa
- Obejmuje krążki i krawędzie trzonów
- Powodują ucisk na korzenie nerwowe
- Promieniujące dolegliwości bólowe
Rehabilitacja pacjentów z chorobami zwyrodnieniowymi stawów obwodowych
Celem jest jak najdłuższe utrzymanie prawidłowej ruchomości w stawie
- Oddziaływanie odciążające i przeciwbólowe
- Zabiegi fizykalne (zimno lecznictwa, laser, pole magnetyczne, prądy diadynamiczne, jonoforeza)
- Odciążenie stawu - laska, balkonik, aparat stabilizujący
- Leczenie farmakologiczne
- ćwiczenia bierne w pełnym zakresie
- ćwiczenia czynne w odciążeniu
- ćwiczenia czynne w odciążeniu z oporem
- ćwiczenia w pozycjach izolowanych
- ćwiczenia na przyrządach
- zabiegi fizykalne z zakresu ciepłolecznictwa
Rehabilitacja pacjentów z chorobami zwyrodnieniowymi kręgosłupa
Okres ostry:- działanie przeciwbólowe
- Zabiegi fizykalne (krioterapia, laser, pole magnetyczne, prądy diadynamiczne, Tens, prądy interferencyjne, jonoforeza)
- Leczenie ułożeniowe (zastosowanie odpowiedniej pozycji odciążającej dla danego segmentu)
- Zastosowanie pomocy ortopedycznych – pasy stabilizujące, poduszki ortopedyczne, podkładki
- Leczenie farmakologiczne
- Diagnostyka metodą McKenziego
- Edukacja pacjenta
- Leczenie ruchem- ćwiczenia w pozycjach izolowanych
- Ćwiczenia wzmacniające mięsień poprzeczny brzucha
- Ćwiczenia wzmacniające mięśnie prostowniki grzbietu
- Ćwiczenia wzmacniające mięsień biodrowo - lędźwiowy
- Ćwiczenia wzmacniające mięśnie pośladkowe
- Mobilizacje nerwów
- Ćwiczenia rozciągając
- Ćwiczenia w zamkniętych łańcuchach kinematycznych
- Ćwiczenia dynamiczne na niestabilnym podłożu
II. Program rehabilitacji dla pacjentów z chorobą Parkinsona
Zespół Parkinsonowski
- Rozwija się w skutek uszkodzenia mózgu jako następstwo zatruć, zapaleń, zmian miażdżycowych, lub samoistnie bez przyczyny
- Występuje najczęściej pomiędzy 50-70 rokiem życia
- Występuje u 1: 1000 osób
- Choroba przebiega w sposób postępujący i w ciągu 10- 15 lat prowadzi do inwalidztwa
- pojawiają się powoli,
- początkowo jest to spowolnienie ruchowe
- uczucie sztywności
- ból mięśniowy
- Następnie pojawia się drżenie
- Ogólne spowolnienie albo bezruch
- Chód drobnymi kroczkami(ze zniesionymi współruchami,
trudnością z zapoczątkowaniem ruchu oraz zmianą kierunku) - Rytmiczne drżenie typu „liczenia pieniędzy” drżenie występuje w spoczynku
i zanika podczas ruchu czynnego - Charakterystyczna sylwetka: głowa i tułów pochylone do przodu,
kg przywiedzione i zgięte w łokciach, twarz maskowata
- Zwalczanie hipokinezji
- Utrzymywanie prawidłowej postawy ciała (biofeedback)
- Stosujemy ćwiczenia rytmiczne z muzyka
- marsze po torze przeszkód,
- spacery
- treningi wydłużania kroku
- nauka zapoczątkowania ruchu
- treningi zmiany kierunku ruchów
- Trening mięśni twarzy
- Ćwiczenia w odciążeniu
- Ćwiczenia koordynacji
- Ćwiczenia równowagi
- Ćwiczenia czynne (głównie prostowników głowy i tułowia)
- Ćwiczenia czynne kończyn górnych
- Ćwiczenia czynności życia codziennego
- Masaże
III. Program rehabilitacji podnoszący sprawność ruchową chorych z reumatoidalnym zapaleniem stawów
Charakterystyka RZS- to ogólnoustrojowa choroba tkanki łącznej
- zmiany patologiczne występują w wielu narządach
- przeważają typowe zniekształcenia stawów i zanik mięśni
- choroba ma przebieg długotrwały z okresem zaostrzenia i remisji
- nie znana
- najczęściej rozpoczyna się miedzy 25 a 50 rokiem życia
- stany podgorączkowe,
- ogólne bóle mięśni,
- szybkie meczenie,
- chudniecie
- ból, obrzęk i ograniczenia ruchomości stawów nadgarstkowych, śródręczno paliczkowych i miedzy paliczkowych,
- często dotyczy także stawów stóp
- Objawy na ogół są symetryczne i postępują w kierunku proksymalnym
- Charakterystyczne jest płaskostopie, młotkowatość palców, łokciowe odchylenie palców rąk oraz zniekształcenie w kształcie łabędziej szyjki i butonierki
- pierwsze objawy
- pojawiają się ograniczenia ruchomości
- zniekształcenia stawów
- zesztywnienia
Postępowanie rehabilitacyjne:
Okres ostry:- profilaktyka przykurczów i zniekształceń
- zwalczanie bólu (krioterapia, laser, PM)
- korekcja bierna (zastosowanie sprzętu ortopedycznego: łuski, szyny....)
- Ćwiczenia bierne
- Ćwiczenia izometryczne
- Ćwiczenia synergistyczne
- Ćwiczenia czynno- bierne
- Kriożele
- Masaż
- zabiegi ciepłolecznicze- sollux
- Usuwanie skutków okresu ostrego- stretching
- Usuwanie przykurczy – ćwiczenia poizometrycznej relaksacji
- Ćwiczenia usprawniające funkcję rąk
- Ćwiczenia usprawniające funkcję stóp
- Szyny korekcyjne( do stosowania na noc)
IV. Program rehabilitacji dla chorych ze stwardnieniem rozsianym
Stwardnienie rozsiane (SM)Przewlekła choroba ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzująca się rozsianymi ogniskami demielinizacji (rozpadu osłonki rdzennej-mielinowej)
Etiologia choroby:
- nie jest znana
- Mają tendencje do ustępowania i nawrotów
- Początek choroby przypada pomiędzy 20 a 30 rokiem życia
Postać rdzeniowa
- występują niedowłady spastyczne,
- Obejmują przeważnie kończyny dolne, choć często i górne
- Występują zaburzenia czucia głębokiego
- Występują zaburzenia czynności moczowo- płciowych
- Występują zaburzenia koordynacji ruchów, równowagi
- Drżenie zamiarowe
- Mowa skandowana
- Występują objawy oczne ( zez, oczopląs, podwójne widzenie)
- Niedowłady połowicze
- Niedowłady pojedynczej kończyny
- Zaburzenia psychiczne
- Napady drgawkowe
- Rozgranicza postępowanie w okresie rzutu i remisji choroby
- Podstawowym celem jest jak najdłuższe utrzymanie sprawności chorego w tym aktywności zawodowej
- Zapobieganie przykurczom, odleżynom:
- Prawidłowe ułożenie pacjenta
- Regularne zmiany ułożenia
- Wykonywanie ruchów biernych w pełnym zakresie
- Profilaktyka zapalenia płuc:
- oklepywanie,
- terapia oddechowa
- Zapobieganie zaparciom:
- Napinanie mięśni brzucha
- Oddychanie przeponowe
- Stosujemy przedmioty zaopatrzenia ortopedycznego
- Wykorzystanie sprzętu ortopedycznego celem zabezpieczenia właściwej pozycji i zmniejszenia nacisku na newralgicznych punktach (krętarze, potylica, pięty...),; materace przeciwodleżynowe, podkładki
- Ćwiczenia zmniejszające spastyczność mięśni
- Ćwiczenia koordynacji
- Ćwiczenia równowagi w różnych pozycjach
- Ćwiczenia lokomocyjne: (w zależności od stanu pacjenta)
- ćwiczenia samodzielnego obracania w łóżku
- nauka przesiadania z łóżka na wózek , na toaletę...
- nauka korzystania z wózka inwalidzkiego
- nauka chodzenia z pomocami ortopedycznymi (balkonik, kule laski...)
- nauka samodzielnego poruszania się
- Ćwiczenia siły mięśniowej:
- ćwiczenia czynne w odciążeniu
- Ćwiczenia czynne w odciążeniu z oporem
- Ćwiczenia czynne
- Ćwiczenia samowspomagane
- Terapia zajęciowa
- Preorientacja zawodowa
- Codzienne ćwiczenia w domu
Przeciwwskazane są nadmierne wysiłki oraz nadmierne przegrzanie organizmu chorego.
V. Program rehabilitacji dostosowany dla pacjentów po udarach mózgu.
Udar krwotoczny:
EPIDEMIOLOGIA:- krwotoki mózgowe stanowią 10-20% chorób naczyniowych mózgu
- mogą wystąpić w każdym wieku, ale najczęściej występują między 50 a 70 rokiem życia
- nadciśnienie tętnicze
- pęknięcie mikrotętniaków
- zmiany miażdżycowe
- ostre zakażenia
- zaburzenia krzepnięcia
- urazy czaszki
- nowotwory szybko rosnące
Krwotok szerząc się niszczy tkankę mózgu niezależnie od tego jakie jest źródło jej unaczynienia, rozerwane, krwawiące naczynie powoduje ostre niedokrwienie tkanki nerwowej, któremu towarzyszy powiększający się krwiak i równie szybko narastający obrzęk mózgu.
OBRAZ KLINICZNY:
Początek choroby jest przeważnie nagły (60%) rzadziej obserwuje się stopniowy rozwój choroby trwający minuty, lub godziny objawy ogniskowe :
- porażenie, lub niedowład połowiczy (70%)
- połowicze upośledzenie czucia
- niedowidzenie połowicze jednoimienne
- afazja (w razie uszkodzenia półkuli dominującej)
- porażenie skojarzonego ruchu gałek ocznych w bok (zbaczanie gałek ocznych w stronę ogniska półkulowego)
Udar niedokrwienny:
EPIDEMIOLOGIA:- udary niedokrwienne stanowią 80-90% chorób naczyniowych mózgu
- choroby serca
- zmiany miażdżycowe
- gwałtowny uogólniony spadek przepływu krwi przez naczynia (przy spadku ciśnienia krwi lub nasilonych zaburzeniach rytmu serca)
- Zaburzenia krzepnięcia
- Zmiany zapalne naczyń
- Uszkodzenie ściany tętnic pourazowe lub samoistne
Udar spowodowany gwałtownym zatrzymaniem dopływu krwi do mózgu. Może być wynikiem niedrożności tętnicy zaopatrującej lub niewystarczającym przepływem krwi przez dany obszar mózgu. Do zamknięcia tętnicy może doprowadzić zakrzep powstały w miejscu niedrożności lub materiał zatorowy, który przemieścił się do naczynia mózgowego.
OBRAZ KLINICZNY:
- niedowłady lub porażenia mięśni twarzy, ręki i/lub nogi, najczęściej po jednej stronie ciała
- "znieczulenia" twarzy, ręki i/lub nogi, najczęściej po jednej stronie ciała
- zaburzenia mowy, z trudnościami w zrozumieniu słów oraz w wypowiadaniu się
- zaburzenia widzenia w jednym lub obu oczach
- zaburzenia chodzenia z utratą równowagi i zawrotami głowy
- silny ból głowy bez znanej przyczyny
- Objawy udaru zależą od umiejscowienia uszkodzenia w mózgu oraz od jego rozległości.
Ocena fizjoterapeutyczna pacjenta po udarze:
Wywiad z pacjentem- Komunikowanie się (świadomość, orientacja osobista, mowa...)
- Ocena napięcia mięśniowego ( rodzaj oporu)
- ocena ruchomości stawów (zapis obecnych i prawidłowych wartości kątowych- SFTR, a następnie cotygodniowa kontrola stawów z ograniczonymi wartościami)
- ocena czucia powierzchniowego ( dotyk , temperatura)
- ocena czucia głębokiego ( ustawienia kątowe stawów, stereoagnozja)
- odczuwanie bólu (znieczulenie, przeczulica)
- Ocena siły mięśniowej - test Lovetta
- Ocena równowagi w pozycji siedzącej i stojącej
- Ocena koordynacji pacjenta
- Ocena odruchów spastycznych
- Ocena stopnia samodzielności pacjenta (ubieranie, rozbieranie, pielęgnacja ciała, posiłki, poruszanie się)
- Niezbędne środki pomocnicze
Postępowanie rehabilitacyjne - faza wczesna (OPZZ)
Zapobieganie przykurczom, odleżynom:- Prawidłowe ułożenie pacjenta
- Regularne zmiany ułożenia
- Wykorzystanie sprzętu ortopedycznego celem zabezpieczenia właściwej pozycji i zmniejszenia nacisku na newralgicznych punktach (krętarze, potylica, pięty...),; materace przeciwodleżynowe, podkładki
- Nauka zmiany pozycji z leżenia tyłem do leżenia bokiem
- Wykonywanie ruchów biernych w pełnym zakresie
- Ruchy czynne w pełnym zakresie
- terapia metodą PNF- angażująca wiele stawów jednocześnie, wykorzystująca płaszczyzny fizjologiczne
- czynne i bierne ćwiczenia stopy
- Profilaktyka zapalenia płuc:
- oklepywanie,
- terapia oddechowa,
- nauka efektywnego kaszlu
- Profilaktyka przeciwzakrzepowa:
- Pończochy uciskowe
- Odpowiednie ułożenie nóg
- Delikatny masaż w kierunku odpływu z żył
- Zapobieganie zaparciom:
- Napinanie mięśni brzucha
- Oddychanie przeponowe
- Masaż brzucha
Postępowanie rehabilitacyjne - faza przejściowa i późna
- Poprawa kontroli głowy i tułowia:
- Stosowanie bodźców eksteroceptywnych
- stymulacja dotykowa (kontakt manualny)
- stymulacja wizualna (kontakt wzrokowy z terapeutą i ćwiczonymi częściami ciała)
- stymulacja werbalna (opis wykonania polecenia)
- Stosowanie bodźców proprioceptywnych:
- rozciąganie (stretching)
- stymulacja stawów (trakcja i kompresja)
- Zabiegi utrzymujące optymalne napięcie mięśniowe:
- obniżenie napięcia mięśni spastycznych
- aktywizacja mięśni niespastycznych
- Ćwiczenia siły mięśniowej
- ćwiczenia czynne
- czynne z oporem
- czynne w odciążeniu z oporem
- Ćwiczenia optymalnego chodu:
- ćwiczenia równoważne w pozycji stojącej
- ćwiczenia stabilizacyjne w pozycji stojącej
- ćwiczenia przemieszczania ciężaru ciała fazy stojącej i wykrocznej
- ćwiczenia prawidłowej kontroli kolana
- Poprawa motoryki twarzy, języka i ust
- ćwiczenia mimiczne mięśni twarzy
- ćwiczenia wzorca ruchowego twarzy według metody PNF
VI. Program rehabilitacyjno-usprawniający dla chorych po urazach kończyn z upośledzeniem sprawności ruchowej, ze szczególnym uwzględnieniem stanów po endoprotezoplastyce oraz rekonstrukcji więzadeł
Program rehabilitacyjny po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego:
Faza ostra (1-4 dzień)- Zmniejszenie wysięku, obrzęku, stanu zapalnego i bólu
- kriożele, krioterapia
- pozycja elewacyjna kończyny
- masaż limfatyczny podudzia
- Poprawa zakresu ruchu
- Ćwiczenia bierne
- Samowspomagane zgięcia
- Stretching tylnej grupy mięśni uda
- Delikatna mobilizacja rzepki
- Ćwiczenia propriocepcji i czynnej stabilizacji stawu
- Nauka chodu o kulach po płaskim podłożu i schodach
- Zabieg elektrostymulacji mięśnia obszernego przyśrodkowego
- Ćwiczenia izometryczne mięśnia czworogłowego
- Dalsza kontrola wysięku i bólu:
- Krioterapia, laser , Pole magnetyczne
- Uzyskanie pełnego wyprostu
- Ćwiczenia bierne
- Samowspomagane
- Mobilizacja rzepki
- Stretching
- Poizometryczna relaksacja
- Poprawa propriocepcji i czynnej stabilizacji stawu:
- Ćwiczenia izometryczne mięśnia czworogłowego
- Ćwiczenia czynne wolne tylnej grupy mięśni uda
- Ćwiczenia czynne wolne i z przyborami mięśni pośladkowych
i przywodzicieli - Nauka chodu i propriocepcji w staniu obunóż i jednonóż na stabilnym podłożu
- Ćwiczenia sensomotoryczne
- Przenoszenie ciężaru ciała
- Nauka chodu po miękkim podłożu
- Ćwiczenia równoważne w staniu
- Dynamiczne ćwiczenia równoważne i koordynacyjne
- Ćwiczenia stabilizatorów biodra oraz zewnętrznych rotatorów uda
i wewnętrznych goleni - Ćwiczenia siły mięśniowej w zamkniętych łańcuchach kinematycznych
- Uzyskanie pełnego biernego zakresu ruchu
- Prawidłowy wzorzec chodu
- Trening siły mięśniowej i wytrzymałości
- Treningi o charakterze aerobowym
- Dynamiczne ćwiczenia propriocepcji i koordynacji
- Treningi funkcjonalne
Program rehabilitacyjny po rekonstrukcji więzadła krzyżowego tylnego
Faza ostra (1-4 dzień)- Zmniejszenie wysięku , obrzęku, stanu zapalnego i bólu
- kriożele, krioterapia
- pozycja elewacyjna kończyny
- masaż limfatyczny podudzia
- Poprawa zakresu ruchu
- Ćwiczenia bierne
- Samowspomagane zgięcia
- Stretching tylnej grupy mięśni uda
- Delikatna mobilizacja rzepki
- Fizykoterapia- krioterapia, laser, pole magnetyczne
- Nauka chodu o dwóch kulach
- Ćwiczenia biernego wyprostu
- Ćwiczenia izometryczne mięśnia czworogłowego
i obręczy biodrowej
- Profilaktyka dolegliwości stawu rzepkowo - udowego
- Nauka prawidłowego wzorca chodu z pełnym obciążeniem – bez kul
- Zwiększanie zakresu ruchu
- Ćwiczenia czynne z oporem w zamkniętych łańcuchach kinematycznych
- Ćwiczenia propriocepcji i dynamicznej stabilizacji stawu
- Uzyskanie pełnego biernego zakresu ruchu
- Prawidłowy wzorzec chodu
- Trening siły mięśniowej i wytrzymałości
- Treningi o charakterze aerobowym
- Dynamiczne ćwiczenia propriocepcji i koordynacji
- Treningi funkcjonalne
Program rehabilitacyjny po zabiegu endoprotezoplastyki
Faza ostra- Zapobieganie przykurczą, odleżynom:
- Prawidłowe ułożenie pacjenta
- Regularne zmiany ułożenia
- Nauka zmiany pozycji z leżenia tyłem do leżenia bokiem
- Ruchy czynne w pełnym zakresie pozostałych stawów
- Profilaktyka zapalenia płuc:
- oklepywanie,
- terapia oddechowa,
- Profilaktyka przeciwzakrzepowa:
- Odpowiednie ułożenie nóg
- Delikatny masaż w kierunku odpływu z żył
- Zapobieganie zaparciom:
- Napinanie mięśni brzucha
- Oddychanie przeponowe
- Masaż brzucha
- Zapobieganie bólowi:
- Krioterapia, kriożele, okłady z lodu(omijamy rzepkę)
- Ułożenie w aktualnej pozycji spoczynkowej
- Utrzymanie możliwie najlepszej ruchomości
- Mobilizacja prostowników
- Mobilizacja rzepki
- Zapobieganie obrzękom
- Ruchy czynne w bezbolesnym zakresie
- Masaż limfatyczny
- Ćwiczenia izometryczne mięśnia czworogłowego
- Zachowanie optymalnej siły:
- Ćwiczenia izometryczne ipsi i kontrlateralne
- Zabieg elektrostymulacji mięśnia czworogłowego
- Nauka chodu
- Chód z balkonikiem z niepełnym obciążaniem operowanej kończyny w fazie przenoszenia lub bez obciążenia
- Odzyskanie siły mięśniowej:
- Ćwiczenia czynne
- Ćwiczenia czynne w odciążeniu z oporem
- Ćwiczenia czynne z oporem
- Trening siłowy
- Trening wytrzymałościowy (bieżnia, rowerek)
- Odzyskanie pełnego zakresu ruchu:
- Stretching
- Poizometryczna relaksacja
- Fizykoterapia- ciepłolecznictwo
- Powrót funkcjonalnego chodu:
- Nauka chodu z jedna kulą
- Nauka chodu bez kuli
- Nauka chodu po schodach
- Nauka chodu po różnym podłożu
- Ćwiczenia propriocepcji i stabilizacji:
- Ćwiczenia czynne statyczne i dynamiczne na ruchomym podłożu
- Ćwiczenia w zamkniętych łańcuchach kinematycznych
- Ćwiczenia funkcjonalne